Đảo Man

Template:Thông tin quốc gia Đảo Man (tiếng Anh: Isle of Man, /ˈmæn/; Manx: Ellan Vannin Template:IPA-gv), cũng được gọi ngắn là Mann, là một vùng đất tự trị, lãnh thổ phụ thuộc của Hoàng gia Anh, nằm ở biển Ireland giữa đảo Anhđảo Ireland. Nữ hoàng Elizabeth IInguyên thủ, đồng thời là người cai giản Mann (tiếng Anh: "Lord of Mann" - chúa tể Mann). Quan hệ quốc tế và bảo vệ đảo Man do Chính phủ Anh lo liệu.

Hòn đảo này đã có người định cư từ trước năm 6500 trước công nguyên. Ảnh hưởng của văn hóa Gael bắt đầu vào thế kỷ thứ 5 và tiếng Manx, một ngôn ngữ thuộc nhánh Goidel, xuất hiện. Năm 627, Edwin của Northumbria chinh phục đảo Man cùng với phần lớn Mercia. Thế kỷ thứ 9, người Norse lập ra Vương quốc Tiểu quần đảo. Magnus III, Vua của Na Uy, cũng là Vua Mann và các Tiểu Quần đảo (King of Mann and the Isles) từ năm 1099 tới 1103.[1]

Năm 1266, đảo Man trở thành một phần của Scotland nhờ Hiệp ước Perth, trước đó nó là một phần của Na Uy. Sau một thời kỳ được xen kẻ cai trị bởi những vị vua Scotland và Anh, hòn đảo được quản lý bởi Vương vị Anh năm 1399. Quyền quản lý được trao cho Vương vị Đảo Anh năm 1765, nhưng đảo Man chưa bao giờ là một phần Vương quốc Đảo Anh hay Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland, và hiện giữ tình trạng là lãnh thổ tự trị Thuộc địa Vương thất.

Địa lý

Template:Chính Đảo Man tọa lạc tại phía bắc của biển Ireland, gần như cách đều Anh, Bắc Ireland, Scotland (gần nhất), và Wales (xa nhất). Chiều dài đảo là 52 kilometres (32 mi) và rộng 22 kilometres (14 mi) tại điểm rộng nhất. Diện tích chừng 572 square kilometres (221 sq mi).[2] Trừ một đảo chính, về mặt chính trị đảo Man còn gồm những đảo nhỏ xung quanh: Calf of Man,[3] Chicken Rock, đảo St Patrickđảo St Michael. Hai đảo sau có đường để nối liền với đảo chính.

Một trung lũng trung tâm đảo xen giữa những dãy đồi phía bắc và nam. Có một bải biển đá cuội trầm tích tại điểm cực bắc của đảo (Point of Ayre). Đảo Man có một ngọt núi cao hơn 600 metres (2,000 ft) là Snaefell với chiều cao 620 metres (2,034 ft).[2] Người lớn tuổi nói rằng đứng ở đỉnh núi có thể sáu vương quốc: Mann, Scotland, Anh, Ireland, Wales, và Thiên Đường.[4][5][6] Một số người còn thêm một vương quốc thứ bảy, đó là vương quốc của Biển, hay Neptune.[7][8]

Dân số

Bản đồ đảo Man

Theo thống kê 2011,[9] đảo Man có 84.497 người định cư, trong đó 27.938 sống tại thủ phủ Douglas và 9.273 tại ngôi làng Onchan kế cận. Dân số tăng 5,5% từ năm 2006 tới 2011. Về nơi sinh, những người sinh tại đảo chiếm số lượng đông nhất (48,1%), số sinh ở Vương quốc Liên hiệp đông thứ hai với 42,2% (35.9% từ Anh, 3,2% từ Scotland, 2% từ Bắc Ireland và 1,1% từ Wales), 1,9% từ Cộng hòa Ireland và 0.2% từ Quần đảo Eo Biển. 7,5% còn lại còn lại sinh ra ở những nơi khác, trong đó 2,4% từ các nước EU (ngoài Vương quốc Liên hiệp và Ireland). 1.823 người tự nhận rằng có hiểu biết về tiếng Manx.

Tham khảo

  1. Magnus 3 Olavsson Berrføtt – Norsk biografisk leksikon. Snl.no. Retrieved on 29 July 2013.
  2. 2,0 2,1 Geography – Isle of Man Public Services
  3. Archer, Mike (2010). Bird Observatories of Britain and Ireland (2nd ed.). A&C Black. ISBN 1-4081-1040-7. 
  4. Isle of Man Guide http://www.iomguide.com/mountainrailway.php.  Unknown parameter |trích dẫn= ignored (help); Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Unknown parameter |nhà xuất bản= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  5. visitisleofman.com http://www.gov.im/tourism/culture/attractions/snaefell_attract.xml.  Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Unknown parameter |nhà xuất bản= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  6. http://www.bestloved.com/attractions/snaefell-mountain-railway-in-douglas-isle-of-man-the-north-england-uk.php.  Unknown parameter |nhà xuất bản= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  7. isle-of-man.com http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/tourism/pcards/snaefell.htm.  Unknown parameter |trích dẫn= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  8. uwm.edu (PDF) http://www.uwm.edu/Dept/celtic/ekeltoi/volumes/vol2/2_4/maddrell_2_4.pdf.  Unknown parameter |tác giả 1= ignored (help); Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Missing or empty |title= (help)
  9. Isle of Man Treasury (PDF) http://www.gov.im/lib/docs/treasury/economic/census/census2011reportfinalresized.pdf.  Unknown parameter |định dạng= ignored (help); Unknown parameter |ngày truy cập= ignored (help); Unknown parameter |ngày= ignored (help); Unknown parameter |tiêu đề= ignored (help); Unknown parameter |nhà xuất bản= ignored (help); Missing or empty |title= (help)

Template:Đầu tham khảo

  • Russel, G. 1988. Distribution and development of some Manx epiphyte populations. Helgolander Meeresunters. 42: 477 - 492.

Template:Cuối tham khảo

Liên kết ngoài

Template:Template group Template:Template group

Template:Sơ khai địa lý


Thể loại:Thuộc địa hoàng gia Thể loại:Cựu thuộc địa Na Uy Thể loại:Quốc gia và vùng lãnh thổ nói tiếng Anh Thể loại:Lãnh thổ đặc biệt của Liên minh châu Âu * Thể loại:British Islands Thể loại:Quốc gia Celt Thể loại:Đảo quốc Thể loại:Quần đảo Anh